فصل پنجم سقوط مجازات

     براساس مبانی حقوقی ، مجازات ها به شرح زیر وبه واسطه عوامل ذیل ، ساقط می شوند :

عوامل سقوط مجازات

الف) فوت محکوم علیه :

    اگرمحکوم علیه قبل از قطعیت حکم ، فوت گردد ، جرم با تمام آثار آن ساقط می گردد[1] ، اما مجازات های ازقبیل دیه ، جزاهای مالی ، تدابیر امنیتی مالی ، پرداخت تعویضات وآنجه اعاده اش لازم است ، به اموال محکوم علیه ، منتقل خواهدشد وشخصی که به اثر این جرم متضرر شده است می تواند درمحکمه اختصاصی مدنی اقامه دعوا نماید (بند1 و2 ماده 169 ق.ج)

موارد استثناشده ازین عامل  :

1.              دیه ؛ باید از اموال باقی مانده محکوم علیه فوت شده ، پرداخت می گردد.

2.              جزاهای مالی (م 104ق.ج) ونقدی که باید از اموال محکوم علیه فوت شده ، پرداخت شود .

3.              تدابیرامنیتی مالی مانند مصادره وتعطیل محل کسب وانحلال شرکت .

4.              پرداخت تعوضات واموری که اعاده اش لازم می باشد [2].

ب ) مرورزمان :

یکی ازعوامل که موجب سقوط مجازات می گردد گذشت زمان است .

1.              جرایم ازنوع جنایت بعدازگذشت ده سال .

2.              جرایم ازنوع جنحه بعد از گذشت سه سال .

3.              جرایم ازنوع قباحت بعد از گذشت یک سال .

     موارد سه گانه که بیان شد درماده 10 قانون اجرائات جزایی سابق ، چنین بیان گردیده است :

ج) فسخ قانون جزاء :

   عامل دیگری که موجب سقوط مجازات می گردد، نسخ قانون است [3]؛ هرگاه قبل از صدورحکم قطعی یا بعد ازصدور حکم قطعی ویا اجرای یک حکم ، قانون جدیدی وضع شود که عنوان مجرمانه را از موضوع مجازات بردارد ، مجازات اجراء نخواهد شد . درصورت که براساس قانون جدید ، موضوع جرم ، برداشته شده باشد .

د) عفو وگذشت :

   عفودرلغت به معانی گوناگونی آمده است ازجمله : گذشت ، مغفرت ، آمرزیدن ، عذاب ، معروف واحسان خواستن وبخشایش .

 چهارمین عاملی است که موجب سقوط مجازات میگردد.

تعریف عفو :

     دراصطلاح حقوق کیفری عبارتست از تصمیم نهادهای تقنینی واجرایی که به منظور توقیف رسیدگی متهم یا بخشودن تمام یا قسمتی از مجازات ، صورت می گیرد .

اقسام عفو  :

الف) عفوعمومی :

بنداول ماده 171 قانون جزای افغانستان مقررمیدارد:

مبانی عفوعمومی :

  عفوعمومی معمولا برای جرایمی است که درمواقع انقلابات سیاسی وبحرانهای شدید اجتماعی وقوع می یابد وعده ای زیادی از افراد جامعه ، به خاطرمقاصد مشترک سیاسی – اجتماعی درآن شرکت می کنند . حق عفو عمومی متعلق به جامعه است لذا جامعه می تواند بنا به مصالح ومقتضیات ، ازتعقیب مجرمان وحتی از اجرای مجازات مقرردر باره آنان ، صرف نظرکنند .

ب) عفوخصوصی :

این عفو توسط فرمان رئیس جمهور، صادرمی گردد چنانچه بند اول ماده 171 قانون جزای کشورما ، مقررمیدارد :

آثارعفوخصوصی  :

1.              تمام یا بخشی از جزای اصلی ، ساقط می شود (غیرجزای اصلی بعدا تصریح شده که ساقط نمی شود) .

2.              به جزای خفیف تری حکم می گردد .

3.              برجزاهای تطبیق شده ای قبلی ، تاثیری ندارد یعنی آثارمحکومیت کیفری جزاهای تطبیق شده قبلی ساقط نمی شود.

4.              جزاهای تبعی ، تکمیلی وتدابیرامنتی را ، ساقط نمی توا ند .

تفاوتهای عمده عفوعمومی وخصوصی  :

1.              عفوعمومی توسط قانون وعفوخصوصی توسط رئیس جمهور ، صادرمی شود .

2.              عفو عمومی ، می تواند در کلیه مراحل رسیدگی به جرایم ، صادرشود ، اما عفوخصوصی بعدازمحکومیت قطعی کیفری مجرم ، صادرمی شود .

3.              عفوعمومی جنبه آمرانه دارد محکوم علیه حق ندارد ازقبول آن امتناع ورزد ، اما عفوخصوصی در اختیار ، محکوم علیه است .

4.              عفو عمومی ، کلیه آثار محکومیت را ازبین می برد درحالیکه عفو خصوصی ، تاثیری در مجازات تبعی ، تکمیلی وتدابیر امنیتی ندارد مگراینکه درشرایطی خود آن اثارنیز مشمول عفو قرار گیرد .

5.              عفوعمومی یکی از اسباب سقوط دعوای عمومی به شمارمی آید وجنبه نوعی دارد برخلاف عفو خاص که ازجمله اسباب معافیت ازمجازات است وجنبه شخصی دارد.

تبصره :

  محکوم علیه درهرمرحله ای که ازعفوعمومی یا خصوصی برخوردارشود ، هیچ تاثیری درحق مدعیان خصوصی ندارد؛ چنانچه قانونگذار کشورما دربند سوم ماده 170 قانون جزاء مقررداشته است :